BLOG OVER ERFRECHT

De vrouw die geen familie had | ‘De Notarisklerk’ jan/feb 2020

ERFGENAMENONDERZOEK: DE KERN VAN DE ZAAK

De vrouw die geen familie had

Op 12 maart 2016 overlijdt te Purmerend, de in 1924 geboren mevrouw De N. als weduwe van de reeds in 2010 overleden de heer Van der L.

Zij heeft bij (nog handgeschreven) testament de dato 22 oktober 1956 over haar nalatenschap beschikt. In dit testament benoemt zij, voor zover zij na haar echtgenoot en zonder achterlating van afstammelingen mocht komen te overlijden, tot haar enige erfgenaam haar moeder.

Expliciet vermeld in het testament wordt dat onder alle omstandigheden haar vader wordt uitgesloten als erfgenaam.

Oudtestamentische verhandelingen

In diverse gesprekken over onder meer het opmaken van een nieuw testament verklaart erflaatster desgevraagd steeds, ondanks ampele toelichting door de notaris, het nut van een nieuw testament niet in te zien. “Mijn man en mijn moeder zijn al overleden en kinderen heb ik niet. Verder heb ik helemaal geen familie, dus het geld zal wel naar de overheid gaan. Het is goed zo.

Nu haar moeder reeds vele jaren voor erflaatster is overleden en erflaatster geen afstammelingen achterliet, sorteert het testament geen effect en vallen we terug op het versterferfrecht nieuw regime, dat in artikel 4:10 BW stipuleert wie tot de nalatenschap als erfgenamen uit eigen hoofde worden geroepen. We gaan hierbij uit van een onmiddellijke werking zonder afwijkende te eerbiedigen bepalingen(vgl. art. 68a Ow jo. art. 4:46 BW). Erfgenamen in de eerste en tweede parentele vinden we niet, ook niet bij plaatsvervulling.

Familia ante omnia (familie voor alles)

In het algemeen geldt: hoe verder terug, hoe talrijker de vruchten. We gaan terug naar respectievelijk 1851 en 1853, naar de Amsterdamse grootouders beider zijden. Daarbij moeten we putten uit het bevolkingsregister van vóór de invoering van de gezinskaart. Het bestuderen van een ouderwets met keurige pen opgetekende administratie valt ons ten deel.

Aan vaderskant treffen we het relatief bescheiden aantal van zeven afstammelingen aan, zeven ooms en tantes van erflaatster, allen vooroverleden, waarvan er niet minder dan vijf kinderloos zijn overleden. Dat erflaatster naar eigen zeggen “geen familie had” lijkt nu, zo op het eerste oog, wel te volgen. Nu er aan vaderszijde afstammelingen in beeld zijn die bij plaatsvervulling erven, hoe gering in aantal ook, blijven we in de derde parentele. Het opklimmende karakter van artikel 4:10 BW brengt immers met zich mee dat erfgenamen in een lagere parentele mogelijke erfgenamen in een hogere uitsluiten, zelfs indien aan moederszijde in die parentele geen erfgenamen worden aangetroffen.

Dat was wel anders onder het erfrecht oud regime, waar kloving gold bij het voorbijgaan aan de ouders, ten gevolge waarvan vaders- en moederskant ieder een afzonderlijk erfrechtelijk leven gingen leiden (vgl. art. 4:897 OBW). Zo konden aan moederskant erfgenamen in de derde (vgl. artt. 4:900 en 4:901 OBW) en aan vaderskant in de vierde parentele (vgl. artt. 4:901 en 4:905 OBW) worden vastgesteld. Met de komst van artikel 4:11 lid 1 BW is kloving (gelukkig) uit ons erfrecht verdwenen.

Daar plukt u de vruchten van

Kennelijk was er geen (goed) contact met de familie aan moederskant, want die was aanmerkelijk vruchtbaarder met niet minder dan dertien kinderen. Deze dertien Geschwister kregen tezamen maar liefst drieënveertig afstammelingen hetgeen resulteert in minimaal negenenzeventig erfgenamen aan moederszijde alleen.

Ik noem bewust “minimaal”, omdat het onderzoek ons onder meer voert naar de Verenigde Staten, Zuid-Afrika en Indonesië. Het in kaart brengen van deze erfgenamen is geen sinecure. Wat ook een rol speelt in deze nalatenschap is het later overlijden van een aantal erfgenamen in het buitenland. Het erfdeel uit de nalatenschap van erflaatster valt daardoor in dier boedel, waarop in beginsel het erfrecht van het betreffende land van toepassing is.

Exotische boedels

Dit kan leiden tot een vererving naar het (versterf)erfrecht van het betreffende buitenland, waarop mogelijk volledig andere spelregels van toepassing zijn. In Indonesië bijvoorbeeld, kent men drie soorten erfrecht; het civiele erfrecht, dat voor het grootste deel overeenstemt met het erfrecht zoals dat in Nederland gold vóór 1 januari 2003, het inheems gewoonterecht en het Islamitisch erfrecht, toepasselijk al naar gelang de aard en omstandigheden van de overledene.

In de eerste plaats zal moeten worden gecontroleerd of er een testament is; in landen waarin een testament rechtsgeldig onderhands kan worden opgemaakt kan dit een heel nieuw probleem te berde brengen.

Kan worden vastgesteld dat het versterferfrecht van toepassing is, dan dient zich de vraag aan of met (aan) zekerheid (grenzende waarschijnlijkheid) kan worden aangetoond hoeveel afstammelingen iemand heeft gekregen; in landen zonder centraal bevolkingsregister zoals de Verenigde Staten, is dit een uitdaging. Afschriften van en uittreksels uit akten van de Burgerlijke Stand kan men alleen dan opvragen wanneer de aanvraag betrekking heeft op (een) specifiek(e) perso(o)n(en) (dit neigt naar ons artikel 1:23b lid 3 BW). Een bijkomend probleem kan zijn dat verschillende rechtsstelsels een bepaalde graad van verwantschap verplicht stellen voor het kunnen opvragen van akten van de Burgerlijke Stand. Met ander woorden, de notaris is niet altijd toereikend bevoegd.

Kwalificerende kwantiteiten

In de nalatenschap van erflaatster moesten reeds meer dan 300 bloedverwanten(!) – althans personen die tot erflaatster in een familierechtelijke verhouding staan of stonden – in kaart worden gebracht om tot een tussenconclusie te kunnen komen.

Verder heb ik helemaal geen familie.” Een uitdrukking van eenzaamheid? Hoe laat familie zich definiëren? Het antwoord lijkt zich in het hart van de zich deze vraag stellende persoon te bevinden. Bloedverwanten had erflaatster in overvloed, maar of ze familie had blijft een vraag waarop we het antwoord niet meer kunnen kennen. Het onderzoek spoedt zich ten einde, de afronding van de nalatenschap nabij.

LUMINIS

NALATENSCHAPSAFWIKKELING

Boedelafwikkeling

Executeursbenoemingen

Rechtbankbenoemingen tot vereffenaar

Partijadvisering bij erfrechtelijke conflicten

LinkedIn

NEEM CONTACT OP

Postbus 506

2400 AM Alphen aan den Rijn

KANTOORTIJDEN




Neem gerust contact met ons op. Wij maken graag kosteloos en vrijblijvend kennis met u.

Maandag - Vrijdag: 09:00 tot 17:00

K.v.K. 60651148

BTW-nummer NL853999910B01

© Copyright 2020. Alle rechten voorbehouden. Algemene voorwaarden | Klachtenregeling | Privacyverklaring | Disclaimer | Wij bieden onze diensten aan in

onder meer Zuid-Holland, Noord-Holland en Utrecht, waarbij we in het bijzonder Alphen aan den Rijn, Leiden, Gouda, Den Haag en Amsterdam noemen.